Vergoedingsrechten: récompense en reprise uitgelegd
Reprise betekent (in het huwelijksvermogensrecht): het vergoedingsrecht van een echtgenoot als privévermogen is geïnvesteerd in de gemeenschap. Récompense betekent: het vergoedingsrecht van de gemeenschap als gemeenschapsgeld is geïnvesteerd in het privévermogen van een echtgenoot. Beide begrippen zijn vooral relevant bij scheiding (of beëindiging van het huwelijk) of huwelijkse voorwaarden en gaan over vergoedingsrechten tussen echtgenoten en de gemeenschap. Hieronder wordt deze problematiek verder uitgewerkt.
Récompense: vergoeding aan de gemeenschap
Wanneer een goed wordt verkregen en een deel van de tegenprestatie uit de gemeenschap van goederen komt, moet de echtgenoot die het goed heeft verkregen, een vergoeding betalen aan de gemeenschap. Deze vergoeding wordt aangeduid als 'récompense'.
Vergoeding aan de gemeenschap: Als een goed voornamelijk uit privévermogen is betaald maar deels uit gemeenschapsvermogen, moet de echtgenoot die het goed heeft verkregen, de gemeenschap vergoeden voor het deel dat uit de gemeenschap is gekomen. Dit zorgt ervoor dat de gemeenschap wordt gecompenseerd voor het gebruik van gemeenschappelijke middelen voor de aanschaf van een privégoed.
Voorbeeld: Stel dat een echtgenoot een auto koopt voor € 20.000, waarvan € 5.000 uit het gemeenschapsvermogen komt en de rest uit zijn privévermogen. De gemeenschap moet dan worden gecompenseerd met € 5.000, hetgeen betekent dat de echtgenoot die de auto heeft verworven, dit bedrag verschuldigd is aan de gemeenschap.
Geen zaaksvervanging bij levering aan de andere echtgenoot
Volgens artikel 1:95 lid 1 BW is er sprake van zaaksvervanging wanneer een goed voor meer dan de helft uit het privévermogen van een van de echtgenoten is betaald en ook aan diezelfde echtgenoot wordt geleverd. Echter, als een goed voor meer dan de helft uit privévermogen van één echtgenoot is betaald, maar aan de andere echtgenoot wordt geleverd, valt dit goed in de gemeenschap van goederen.
Vermogenstoewijzing: Er wordt dan namelijk niet voldaan aan de eis dat het goed moet worden verkregen door de echtgenoot ten laste van wiens privévermogen de tegenprestatie is gekomen. Hierdoor is er geen sprake van zaaksvervanging, en het goed wordt als gemeenschappelijk beschouwd.
Vordering op de gemeenschap: De echtgenoot uit wiens privévermogen de betaling (deels) is gedaan, verkrijgt een vordering op de gemeenschap voor het deel dat uit zijn of haar privévermogen is voldaan. Dit is een reprise.
Verhaalbaarheid van de vordering: Als de gemeenschap onvoldoende middelen heeft om deze vordering te voldoen, kan de helft van de resterende vordering op het privévermogen van de andere echtgenoot worden verhaald.
Reprise: vergoeding bij gedeeltelijke privébetaling
Wanneer een goed voor minder dan de helft uit het privévermogen van een van de echtgenoten is betaald, en het goed wordt aan een van de echtgenoten geleverd, valt dit goed in de gemeenschap van goederen. De echtgenoot die privévermogen heeft geïnvesteerd, krijgt dan een evenredige vordering op de gemeenschap. Dit wordt ook wel 'reprise' genoemd.
Gedeeltelijke Privébetaling: Als een goed voor minder dan de helft uit privévermogen van een van de echtgenoten is betaald, valt het goed in de gemeenschap. De echtgenoot die privévermogen heeft geïnvesteerd, krijgt een vordering op de gemeenschap voor het deel van de privé-investering.
Vergoeding en Gelijkheid: Dit vergoedingsrecht zorgt ervoor dat de gemeenschap een schuld heeft aan de echtgenoot die privévermogen heeft geïnvesteerd, en dat deze echtgenoot recht heeft op terugbetaling van het geïnvesteerde bedrag. Hierdoor wordt recht gedaan aan het feit dat privévermogen is aangewend voor een gemeenschappelijk goed.
Voorbeelden en uitwerking
Hier zijn enkele voorbeelden die de principes van 'récompense' en 'reprise' illustreren:
Voorbeeld 1: Onroerend goed: Een echtpaar koopt een huis voor € 300.000. De vrouw betaalt € 200.000 uit haar privévermogen en de resterende € 100.000 komt uit de gemeenschap van goederen. Het huis wordt aan beide echtgenoten geleverd en behoort tot de huwelijksgemeenschap. De vrouw krijgt vanwege haar privé-inbreng een vergoedingsrecht op de gemeenschap: een reprise. Bij toepassing van de beleggingsleer bedraagt dit in dit vereenvoudigde voorbeeld twee derde van de woningwaarde op het moment van vergoeding. Haar recht kan daardoor hoger of lager uitvallen dan € 200.000. De gemeenschap krijgt geen afzonderlijke récompense voor haar eigen bijdrage aan de gemeenschappelijke woning.
Voorbeeld 2: Auto: Een echtgenoot koopt een auto voor € 15.000, waarvan € 10.000 uit zijn privévermogen en € 5.000 uit de gemeenschap van goederen komt. De auto wordt aan beide echtgenoten geleverd en behoort tot de huwelijksgemeenschap. De echtgenoot krijgt een vergoedingsrecht op de gemeenschap van € 10.000: een reprise. Voor deze gewone gebruiksauto geldt de nominale leer: het vergoedingsbedrag daalt niet mee met de waarde van de auto. De gemeenschap krijgt geen afzonderlijke récompense voor haar bijdrage van € 5.000.
Conclusie
In het Nederlandse huwelijksvermogensrecht zijn vergoedingsrechten zoals 'récompense' en 'reprise' van essentieel belang voor de financiële compensatie wanneer goederen met een mix van privé- en gemeenschapsvermogen worden aangeschaft. Deze vergoedingsrechten zorgen ervoor dat de gemeenschap wordt gecompenseerd voor het gebruik van gemeenschappelijke middelen en dat de echtgenoot die privévermogen heeft geïnvesteerd, een vordering heeft op de gemeenschap. Een goede administratie en duidelijke afspraken kunnen helpen om deze vergoedingsrechten duidelijk en eerlijk toe te passen, wat kan bijdragen aan het voorkomen van conflicten en onduidelijkheden.
Over de auteur
Willem Jonkers is gecertificeerd financieel planner, estate planner en register erkend scheidingsadviseur. Hij heeft in die combinatie van certificeringen en ervaring veel kennis van de relatie tussen de financiële én juridische organisatie binnen gezinnen en de onderneming. Lees meer over Willem
Update 9 mei 2026
Recente hofrechtspraak laat zien dat bij vergoedingsrechten één detail vaak alles bepaalt: wanneer ontstaat het vergoedingsrecht precies?
Het Hof Den Haag liet op 22 oktober 2025 zien dat een schenking of erfenis onder uitsluitingsclausule door vermenging met gemeenschapsvermogen al direct kan leiden tot een nominaal vergoedingsrecht. Dan maakt het voor de grondslag niet meer uit dat datzelfde geld later nog in de woning is terechtgekomen.
Op 4 februari 2026 maakte hetzelfde Hof vervolgens duidelijk dat bij aflossingen op een schuld die is aangegaan voor de woning, voor de beleggingsleer het economisch investeringsmoment centraal staat. Niet de waarde van de woning bij aankoop, maar de waarde van de woning op het moment van de aflossing kan dan bepalend zijn.