Integrale financiële planning voor ondernemers en DGA’s

Situatie

Ik hielp in Rotterdam een ondernemersgezin met vier kinderen, waarbij beide ouders een eigen onderneming met holdingstructuur hadden. Door de verkoop van één van de ondernemingen kwam er ineens veel vermogen beschikbaar binnen de holdingstructuur. Dat gaf meer vrijheid, maar ook nieuwe vragen.

Ze konden minder gaan werken, maar moesten opnieuw nadenken over hun pensioen, vermogen, kinderen en waar ze later wilden wonen. Ook werd duidelijk dat de juridische structuur en bestaande afspraken niet meer goed aansloten op hun nieuwe vermogenspositie.

Het ging dus niet alleen om de vraag of ze genoeg geld hadden. De echte vraag was: hoe organiseer je je vermogen zo dat je nu meer vrijheid hebt, je kinderen later geholpen kunnen worden, de langstlevende partner beschermd blijft en het bedrijf niet onnodig wordt leeggehaald? Ook wilden ze hun kinderen financieel kunnen helpen, maar niet met te veel geld ineens. Ze moesten kansen krijgen, maar ook zelf verantwoordelijkheid blijven dragen.

Aanpak

Ik keek naar de hele situatie. Financieel rekende ik door of minder werken mogelijk was, hoeveel geld ze uit hun ondernemingen nodig zouden hebben en hoe hun vermogen zich kon ontwikkelen als ze defensiever zouden beleggen. We keken naar sparen, deposito’s, staatsobligaties en beperkt passieve beleggingen. Ook onderzocht ik of extra bancaire lijfrente-opbouw zinvol was. Voor één van de ouders bleek dat fiscaal aantrekkelijk, voor de ander niet.

Ik keek ook naar hun woning, de bestaande hypotheek en de vraag of financiering via de eigen onderneming zinvol kon zijn. Voor de kinderen maakten we een plan om hen later te kunnen helpen bij studie en wonen. Ieder kind zou op een vergelijkbaar moment op een gelijkwaardige manier worden geholpen, waar nodig onder beheer of bewind. Voor latere hulp bij een woning leek een zakelijke lening vanuit de onderneming passender dan grote extra schenkingen.

Het belangrijkste juridische aandachtspunt zat bij de huwelijkse voorwaarden en testamenten. De huwelijkse voorwaarden vroegen om herbeoordeling, omdat de waarde van de bedrijven bij echtscheiding niet meer goed aansloot op de oorspronkelijke afspraken. Ik adviseerde om met de notaris een duidelijke regeling te maken waarin de ondernemingen wel worden betrokken, met afspraken over waardering, fiscale latenties en betaling.

Ook de testamenten moesten opnieuw worden bekeken. Er was geen sprake van een materiële onderneming waarvoor bedrijfsopvolging of doorschuiffaciliteiten vanzelfsprekend uitkomst boden. Daarom moest rekening worden gehouden met de aanmerkelijkbelangclaim, erfbelasting en liquiditeit. De langstlevende partner moest de regie houden over de ondernemingen en de kinderen moesten niet rechtstreeks zeggenschap krijgen.

Uitkomst

De uitkomst was geen fiscale truc, maar een samenhangend plan. Minder werken bleek mogelijk als ze hun vermogen defensief en bewust zouden inzetten. De onderneming bleef de centrale plek voor flexibiliteit, inkomen en latere ondersteuning. Niet alles hoefde naar privé te worden gehaald en niet elk fiscaal voordeel hoefde maximaal te worden benut.

Voor de kinderen kwam er een duidelijke lijn: studie ondersteunen, vermogen geleidelijk opbouwen en later eventueel helpen met een zakelijke woningfinanciering vanuit de onderneming. Daarmee kregen ze kansen, zonder dat ze op jonge leeftijd vrij over grote bedragen konden beschikken of financieel afhankelijk zouden worden.

Juridisch werd duidelijk welke aanpassingen nodig waren. De huwelijkse voorwaarden moesten beter aansluiten op de huidige vermogenspositie. De testamenten moesten de langstlevende partner centraal stellen, met voldoende bevoegdheden en aandacht voor de fiscale claim op de ondernemingen.

Dit was een situatie waarin financiële planning voor ondernemers niet draaide om één rekensom. Privévermogen, onderneming, kinderen, pensioen, huwelijkse voorwaarden en overlijden grepen allemaal op elkaar in. Daarom moet je niet alleen kijken naar rendement of belasting, maar naar de totale organisatie van het vermogen.

Situatie

Ik hielp een ondernemer/DGA in Utrecht die huwelijkse voorwaarden had laten opstellen om haar onderneming te beschermen. Op papier leek alles goed geregeld. Er was geen gemeenschap van goederen en de akte was gemaakt met een duidelijke bedoeling: de onderneming en holding moesten buiten de risico’s van het huwelijk blijven.

Maar toen ik de huwelijkse voorwaarden naast haar financiële situatie legde, zag ik dat het beeld anders was. Er stond een periodiek verrekenbeding in dat nooit was uitgevoerd. Ook waren er bepalingen over finale verrekening, pensioen, vergoedingsrechten en wat er zou gebeuren bij overlijden. Daarnaast liep de hypotheek op de woning via de holding. In de praktijk betaalde zij bijna alle kosten van de huishouding en ook de rente en aflossing aan de holding.

De vraag was: Werken deze voorwaarden nog zoals bedoeld?

Dat bleek niet zo te zijn. Wat ooit bedoeld was als bescherming van de onderneming, kon bij een scheiding juist leiden tot discussie over inkomen, vermogen in de holding, privébetalingen, pensioen en oude verrekenafspraken.

Aanpak

Eerst heb ik de financiële situatie onderzocht. Welke geldstromen liepen via haar privérekening? Welke via de holding? Waar kwamen aflossingen vandaan? En welke lasten werden feitelijk door wie gedragen?

Daarna heb ik de huwelijkse voorwaarden financieel doorgelopen. Het periodiek verrekenbeding was daarbij belangrijk. Als zo’n afspraak jarenlang niet wordt uitgevoerd, kan bij scheiding discussie ontstaan over het vermogen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd.

Ook de hypotheek via de holding was belangrijk. Juridisch en financieel maakt het uit of de holding alleen financier is, of dat door privébetalingen vergoedingsrechten of vermogensverschuivingen zijn ontstaan.

Daarnaast heb ik gekeken naar pensioen, vergoedingsrechten, finale verrekening en wat er bij overlijden zou gebeuren. Die onderwerpen mag je niet los van elkaar beoordelen. Een bepaling die fiscaal of juridisch logisch lijkt, kan in combinatie met de rest alsnog verkeerd uitpakken.

De oplossing zat niet in een snelle standaardwijziging. De oude rechten en risico’s moesten concreet worden benoemd. Wat was er mogelijk opgebouwd? Waar konden discussies ontstaan? Van welke mogelijke aanspraken wilden partijen bewust afstand doen? En welke afspraken pasten nog bij de huidige situatie?

Belangrijk was dat de nieuwe afspraken niet alleen juridisch juist zouden zijn, maar ook begrijpelijk en uitlegbaar. Ik bracht de financiële samenhang en risico’s in kaart, zodat de notaris de huwelijkse voorwaarden gericht kon aanpassen. Daarbij adviseerde ik om in de nieuwe akte expliciet vast te leggen wat partijen werkelijk bedoelden: dat de onderneming en holding buiten een eventuele verrekening moesten blijven, dat afstand werd gedaan van oude aanspraken en dat beiden begrepen welke rechten zij volgens de oude voorwaarden mogelijk hadden.

Niet alleen de regeling zelf moest kloppen. Ook de bedoeling erachter moest duidelijk zijn.

Uitkomst

De huwelijkse voorwaarden zijn in overleg met de notaris volledig herzien. Het periodiek verrekenbeding en oude afspraken over finale verrekening zijn aangepast of geschrapt. De onderneming en holding zijn duidelijker buiten de verrekening geplaatst. Ook pensioenverevening, oude pensioenafspraken en mogelijke vergoedingsrechten zijn expliciet beoordeeld.

Belangrijker nog: de bedoeling is in gewone taal vastgelegd. Waarom pasten de oude voorwaarden niet meer? Welke mogelijke rechten bestonden er onder de oude akte? Waarvan werd bewust afstand gedaan? En waarom sloten de nieuwe afspraken beter aan bij de huidige financiële situatie?

Daardoor werd niet alleen de juridische tekst aangepast, maar werd ook de kans op toekomstige discussie kleiner.

Voor deze ondernemer betekende dat rust. Niet omdat alles “fiscaal slim” was gemaakt, maar omdat de juridische organisatie eindelijk aansloot op de praktijk. De positie van de holding werd duidelijker afgebakend, de positie bij scheiding werd voorspelbaarder en de estate planning kon gerichter worden ingericht.

Dit is waarom financiële planning voor ondernemers en DGA’s verder gaat dan rendement of belasting. Privé, onderneming, woning, partner, kinderen, huwelijkse voorwaarden en testamenten grijpen op elkaar in. Als één onderdeel niet klopt, kan de hele planning gaan schuiven.

Situatie

Ik hielp een stel in Breda dat al jarenlang samen was en zich afvroeg of hun leven later financieel nog zou passen.

Ze hadden het goed voor elkaar. Een eigen woning, spaargeld, pensioenpotjes, testamenten en een samenlevingscontract. Eén van hen werkte in loondienst en had door verschillende werkgevers meerdere pensioenen opgebouwd. De ander was na een eerdere carrière zelfstandig ondernemer geworden en deed werk dat echt bij haar paste.

Op papier leek er dus best veel geregeld.

Toch gaf dat geen echte rust.

Want hun vragen gingen niet over één onderwerp. Ze liepen allemaal door elkaar heen.

Kunnen we straks minder werken?
Kunnen we onze kinderen helpen tijdens hun studie?
Moeten we de hypotheek aflossen of juist niet?
Is extra pensioen opbouwen via een lijfrente verstandig?
Wat gebeurt er als één van ons overlijdt?
En past ons samenlevingscontract nog wel bij hoe wij nu samen leven?

Ze wilden geen ingewikkelde constructies. Ze wilden gewoon weten waar ze aan toe waren. Nu goed kunnen leven, hun kinderen helpen waar dat kan en later niet verrast worden door keuzes die ze nu hadden laten liggen.

De echte vraag was dus niet alleen: hebben we straks genoeg pensioen?

De echte vraag was: hoe richten we ons leven financieel en juridisch zo in dat het klopt voor ons, voor de kinderen en voor later?

Aanpak

Ik ben begonnen met het doorrekenen van hun financiële situatie. Niet alleen voor vandaag, maar ook voor later. Wat gebeurt er richting pensioen? Wat als één van beiden overlijdt? Wat als werken niet meer lukt? En wat betekent het als ze eerder minder willen gaan werken?

Daarbij keek ik naar inkomen, uitgaven, hypotheeklasten, pensioeninkomen, spaargeld, studiekosten voor de kinderen en de wens om in de toekomst rustiger aan te doen.

De eerste conclusie was eerlijk, maar niet makkelijk.

Op korte en middellange termijn zag het er goed uit. Maar op lange termijn konden er tekorten ontstaan. Niet omdat ze onverstandig waren geweest, maar omdat hun wensen samen veel vroegen van het vermogen. Minder werken, kinderen ondersteunen, mogelijk verhuizen en tegelijk hetzelfde uitgavenpatroon vasthouden: dat ging niet vanzelf samen.

Dat is soms het lastigste onderdeel van financiële planning. Je moet niet alleen laten zien wat iemand graag wil horen. Je moet ook duidelijk maken welke keuzes elkaar versterken en welke keuzes samen te kwetsbaar worden.

Daarna heb ik gekeken naar pensioenopbouw. Bij zelfstandig ondernemers komt pensioen niet automatisch binnen via een werkgever. Daarom is het belangrijk om jaarruimte en reserveringsruimte te bekijken. Toch bleek extra pensioensparen in deze situatie niet direct de beste keuze. Het fiscale voordeel was beperkt, het geld zou minder flexibel worden en andere doelen waren op dat moment belangrijker.

Ook de hypotheek hebben we bewust bekeken. Aflossen voelt veilig. Maar een lagere hypotheek is niet altijd hetzelfde als meer financiële rust. In hun situatie was het beschikbare spaargeld later juist nodig als buffer. Daarom was het verstandiger om niet direct extra af te lossen, maar de hypotheek op een later moment opnieuw te beoordelen.

Voor het spaargeld adviseerde ik meer structuur. Geen groot beleggingsverhaal, want dat paste niet bij hen. Wel een rustige opzet met deposito’s, zodat er iets meer rendement mogelijk was dan op een gewone spaarrekening, zonder dat al het geld vastzat of aan beursrisico werd blootgesteld.

Daarna kwam de juridische kant.

Het samenlevingscontract was ooit opgesteld met goede bedoelingen, maar de vraag was of het nog praktisch werkte. Er stonden afspraken in over inkomen, vermogen, pensioen en onderhoud. Alleen: bij samenwoners is niet alles wettelijk zo stevig geregeld als bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap.

Daarom heb ik geadviseerd om met de notaris te bespreken of een geregistreerd partnerschap met goede voorwaarden beter zou passen. Niet omdat dat altijd moet, maar omdat de juridische vorm moet aansluiten op het leven dat mensen samen hebben opgebouwd.

Ook de testamenten en levenstestamenten moesten opnieuw worden bekeken. De langstlevende partner moest goed verder kunnen. Tegelijk moest duidelijk blijven wat uiteindelijk voor de kinderen bedoeld was. En als één van beiden tijdelijk of blijvend niet meer zelf kan beslissen, moet vooraf vastliggen wie mag handelen en welke wensen gelden.

Tot slot heb ik gekeken naar overlijden. De berekeningen lieten zien dat het overlijden van één van beiden financieel veel impact kon hebben. Niet alles hoefde volledig verzekerd te worden, maar een aanvullende overlijdensrisicoverzekering kon wel zorgen voor extra lucht in een periode waarin je al genoeg aan je hoofd hebt.

Uitkomst

De uitkomst was geen simpel antwoord op één pensioenvraag. Het werd een plan met keuzes die bij hun leven pasten.

Minder werken bleek mogelijk, maar niet onbeperkt en niet zonder bijsturing. De kinderen financieel ondersteunen kon ook, maar dan wel met een realistisch budget. Niet alles kon tegelijk maximaal: minder werken, royaal helpen, verhuizen, veel blijven uitgeven en tegelijk volledige zekerheid houden.

Er kwam rust doordat de volgorde duidelijk werd.

Eerst grip op de uitgaven.
Daarna ruimte reserveren voor de kinderen.
Vervolgens op een haalbaar moment minder werken.
En pas later opnieuw beoordelen of verder afbouwen verstandig is.

Ook werd duidelijk dat extra pensioensparen niet altijd de beste keuze is, zelfs niet als er fiscale ruimte bestaat. Soms is flexibel vermogen belangrijker dan fiscaal voordeel.

De hypotheek hoefde niet direct extra te worden afgelost. De schuld was overzichtelijk en het spaargeld had een belangrijkere functie als reserve voor later. Door het geld gespreid weg te zetten in deposito’s ontstond meer structuur, zonder onnodig risico.

Juridisch gaf het plan vooral duidelijkheid. Het samenlevingscontract moest opnieuw worden bekeken, omdat de afspraken niet vanzelf goed uitvoerbaar waren. Een geregistreerd partnerschap met passende voorwaarden kon beter aansluiten op hun gezamenlijke leven, pensioenafspraken en de bescherming van elkaar.

Voor de testamenten lag de nadruk op de langstlevende partner: die moest verzorgd achterblijven en de ruimte houden om verder te leven. Tegelijk moest de positie van de kinderen zorgvuldig worden geregeld. Ook levenstestamenten waren belangrijk, zodat bij wilsonbekwaamheid niet pas op dat moment discussie ontstaat.

Deze casus laat goed zien dat financiële planning voor een zelfstandig ondernemer niet alleen gaat over pensioen of belasting. Het gaat over de samenhang tussen werk, inkomen, kinderen, woning, vermogen, overlijden, arbeidsongeschiktheid en juridische afspraken.

Een zelfstandig ondernemer heeft veel vrijheid. Maar vrijheid vraagt ook om organisatie. Pensioen, bescherming van je partner en rust voor later ontstaan niet vanzelf. Die moet je bewust regelen.